ประวัติตำบลศิลาเพชร

          เมืองย่างในอดีตหรือศิลาเพชรในปัจจุบัน (พุทธศตวรรษที่ 18 – 1992) ซึ่งเชื่อว่าตำบลศิลาเพชรเป็นต้นกำเนิดเมืองน่าน มีตำนานที่กล่าวถึงเมืองย่างหรือศิลาเพชรไว้ดังนี้

          ราวกลางพุทธศตวรรษที่ 18 พระญาภูคาครองเมืองย่าง (ชื่อเดิมของตำบล ศิลาเพชร - นักวิชาการสันนิษฐานว่าอยู่ริมแม่น้ำย่างที่บ้านเสี้ยว หมู่ที่ 7 ตำบลยม อำเภอ
ท่าวังผา  แต่ชาวบ้านในท้องที่กล่าวว่า อยู่ที่บ้านป่าตองดอนทรายทอง หมู่ที่ 8  ตำบลศิลาเพชรซึ่งยังปรากฏร่องรอยคูน้ำคันดินและกำแพงเดิมอยู่)พระญาภูคาขยายอาณาเขตการปกครองโดนส่งโอรสบุญธรรมสององค์ คือ ขุนนุ่นและขุนฟองไปสร้างเมืองใหม่ โดยขุนนุ่น โอรสผู้พี่ไปสร้างเมืองหลวงพระบาง ส่วนขุนฟองโอรส ผู้น้องไปสร้าง

วรนครหรือเมืองปัว  โดยพระญาภูคาได้เลือกพื้นที่ไชยภูมิให้ขุนฟองได้สร้างเมืองใหม่  เมื่อขุนฟองสร้างเมืองสำเร็จในราวปี พ.ศ. 1825 ขุนฟองจึงได้ขนานนามเมืองใหม่นี้ว่า  “วรนคร”  หมายถึง  “เมืองดี”  หลังจากขุนฟองสิ้นพระชนม์ โอรสคือพระญาเก้าเกื่อนได้ครองเมืองสืบแทน ต่อมาพระญาภูคาซึ่งชราภาพมากแล้วประสงค์จะให้พระญาเก้าเกื่อน ผู้เป็นหลานได้ขึ้นครองเมืองย่างแทนพระองค์ พระญาเก้าเกื่อนทรงเกรงใจปู่จึงยอมไปอยู่เมืองย่าง และมอบให้ชายา  คือ  นางพระญาแม่ท้าวคำพินดูแลรักษาเมืองปัวแทน  ครั้นเมื่อพระญาภูคาสิ้นพระชนม์ พระญาเก้าเกื่อนได้ครองเมืองย่างสืบแทน แต่ช่วงที่พระญาเก้าเกื่อนครองเมืองย่าง พระญางำเมือง กษัตริย์เมืองพะเยาได้ยกทัพมาขยายอิทธิพลบุกยึดเมืองวรนคร   นางพระญาแม่ท้าวคำพินซึ่งกำลังทรงครรภ์จึงหลบหนีไปในป่าจนให้กำเนิดโอรส  ชื่อ  เจ้าขุนใส   เมื่อเติบใหญ่ได้เข้ารับราชการจนเป็นที่โปรดปรานของพระญา
งำเมือง ต่อมาเจ้าขุนใสรวบรวมกำลังพลมากพอและต่อสู้จนหลุดพ้นอำนาจเมืองพะเยาแล้วสถาปนาพระองค์เป็นกษัตริย์ครองเมืองวรนคร ระหว่างปี พ.ศ. 1865 – 1894 รวม 30 ปี

ที่มาของเรื่อง  :  หนังสือ “กำแพงเมืองน่าน ตำนานที่มีชีวิต”