โรงเรียนบ้านจำป่าหวาย สังกัด สำนักงานคณะกรรมการการประถมศึกษาแห่งชาติ ก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2466 หมู่ที่ 2 วัดดอนมูล ชื่อ โรงเรียนดอกคำใต้ 4 วัดดอนมูล โดยใช้ศาลาวัดเป็นที่ทำการสอน เปิดสอนตั้งแต่ชั้น ป. 1 – 4 โดยมี นายโดด ผลดี เป็นครูใหญ่และครูประจำชั้น
          พ.ศ. 2482 นายสิงห์ สีหสกุล เป็นผู้ริเริ่มก่อสร้างอาคารเรียนโดยย้ายมาสร้างในที่ดินปัจจุบัน ก่อสร้างอาคารแบบ ป. 1 ขนาด 4 ห้องเรียน เปิดทำการสอนเมื่อวันที่ 6 กรกฎาคม พ.ศ. 2483 เปลี่ยนชื่อเป็น “ โรงเรียนประชาบาล ตำบลจำป่าหวาย “
          พ.ศ. 2518 เปิดสอนชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 และวันที่ 28 สิงหาคม พ.ศ. 2520 อำเภอเมืองพะเยาเปลี่ยนเป็นจังหวัดพะเยา โอนจากองค์การบริหารส่วนจังหวัดพะเยา
          พ.ศ. 2521 เปลี่ยนแปลงหลักสูตรประถมศึกษา พุทธศักราช 2503 เป็นหลักสูตรประถมศึกษา พุทธศักราช 2521 (ชั้น ป.1 – ป.6) และโอนจากองค์การบริหารส่วนจังหวัดพะเยา เป็น สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการประถมศึกษาแห่งชาติ เมื่อวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2523
          พ.ศ. 2522 ได้ยุบชั้นประถมศึกษาปีที่ 7 หลักสูตร พุทธศักราช 2503 เหลือเพียงชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 – 6 โดยใช้หลักสูตรใหม่ พุทธศักราช 2521
          พ.ศ. 2528 โรงเรียนได้รับอนุญาตให้เปิดสอนระดับชั้นอนุบาล
          พ.ศ. 2535 ได้รับเลือกให้เข้าร่วมโครงการ กศ.พช. โดยได้รับงบประมาณสนับสนุนโครงการ จำนวน 10,000 บาท และได้รับอนุญาตให้เปิดสอนระดับมัธยมศึกษาตอนต้น (ชั้น ม.1 – ม.3) ตามโครงการขยายโอกาสทางการศึกษา มีนักเรียนมาเข้าเรียนในปีการศึกษา จำนวน 71 คน และเนื่องจากพื้นที่ของโรงเรียนคับแคบ ไม่สามารถขยายพื้นที่ต่อไปได้ ทางโรงเรียนจึงได้ดำเนินการขออนุญาตใช้พื้นที่สาธารณประโยชน์ หมู่ที่ 8 ตำบลจำป่าหวาย สร้างสถานศึกษาแห่งใหม่ โดยคณะกรรมการสภาตำบลจำป่าหวายได้อนุญาตให้ใช้พื้นที่แห่งนี้สร้างโรงเรียนแห่งใหม่ได้ ในปี พ.ศ. 2537  คณะกรรมการสภาตำบลจำป่าหวาย ร่วมกับผู้ปกครองนักเรียน คณะกรรมการศึกษาโรงเรียน ประชาชน คณะครู – นักเรียน ตลอดจนหน่วยงานต่าง ๆ ได้บริจาคทุนทรัพย์สร้างอาคารเรียนชั่วคราวกึ่งถาวรให้แก่โรงเรียน จำนวน 1 หลัง 6 ห้องเรียน เป็นเงิน 200,000 บาท และได้ย้ายนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนต้นไปเรียนที่โรงเรียนแห่งใหม่ เมื่อวันที่ 26 ตุลาคม พ.ศ. 2538
          พ.ศ. 2538 โรงเรียนได้รับคัดเลือกให้เข้าโครงการปฏิรูปการศึกษาตามนโยบายปฏิรูปการศึกษา เมื่อวันที่ 26 ตุลาคม พ.ศ. 2538
          พ.ศ. 2539 ได้รับงบประมาณก่อสร้างอาคารเรียน แบบ สปช. 2 / 28 จำนวน 1 หลัง 3 ชั้น จำนวน 9 ห้องเรียน โดยจัดสร้าง ณ โรงเรียนบ้านจำป่าหวาย(แห่งใหม่) หมู่ที่ 8
          พ.ศ. 2542 ได้รับการสนับสนุนงบประมาณจากองค์การบริหารส่วนตำบล จำป่าหวาย ก่อสร้างโรงเรือนเพาะเห็ด ที่โรงเรียนบ้านจำป่าหวาย(เดิม) หมู่ 5 เป็นเงิน50,000 บาท
          พ.ศ. 2543 ได้รับสนับสนุนงบประมาณจากองค์การบริหารสวนตำบลจำป่าหวาย ก่อสร้างโรงเรือนเพาะชำที่ โรงเรียนบ้านจำป่าหวาย(แห่งใหม่) หมู่ 8 เป็นเงิน 100,000 บาท

                   ปัจจุบัน ผู้บริหารโรงเรียน คือ นายเจริญ   รัตนแพทย์

เปิดสอนตั้งแต่ชั้นอนุบาล 1 ถึง ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 จัดการเรียนการสอนตามหลักสูตรประถมศึกษา พุทธศักราช 2521 (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2533)
และหลักสูตรมัธยมศึกษาตอนต้น พุทธศักราช 2521 (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2533)